Obecnie do ogłoszenia upadłości wystarczy samo stwierdzenie przez sąd, że osoba, która złożyła wniosek jest niewypłacalna, czyli nie reguluje swoich zobowiązań.

Przyczyny niewypłacalności są badane dopiero po jej ogłoszeniu na etapie ustalania planu spłat wierzycieli.

W nielicznych przypadkach Sąd może podjąć decyzję o odmowie oddłużenia i umorzyć postępowanie, kiedy stwierdzi celowe działanie dłużnika nakierowane na trwonienie majątku lub w przypadku kiedy dłużnik ma za sobą prawomocny wyrok za działania na szkodę wierzyciel

Upadłość konsumencka najczęściej odbywa się w trybie uproszczonego postępowania upadłościowego likwidacyjnego.
Tryb ten przeznaczony jest dla spraw, w których :

  • dłużnik nie posiada majątku, lub majątek nie jest duży,
  • nie przewiduje się sporu co do składu masy upadłości i co do wysokości zadłużenia.

W uproszczonym trybie postępowania nie jest powoływany sędzia- komisarz a całe postępowanie samodzielnie prowadzi syndyk.
Uproszczone postępowanie w upadłości konsumenckiej przebiega następująco:

  1. Sąd ogłasza upadłość i wyznaczony zostaje syndyk.
  2. Syndyk ustala sytuację majątkową dłużnika i skład masy upadłości,
  3. Syndyk przyjmuje zgłoszenia wierzytelności i sprzedaje majątek, jeżeli dłużnik go posiada.
  4. Sąd podejmuje decyzję co do sposobu oddłużenia; ustala zasady wykonywania planu spłaty wierzycieli lub umorzenia zobowiązań bez planu spłaty.
  5. Dłużnik wykonuje ewentualny plan spłaty wierzycieli ustalony przez sąd.

Poniżej opisujemy najważniejsze zmiany, które obowiązują w nowych przepisach.

  • Wina dłużnika nie jest już przeszkodą w ogłoszeniu upadłości, każdy kto złoży wniosek i wykaże, że jest niewypłacalny upadłość dostanie.
    Wcześniej sąd oddalał wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli dłużnik doprowadził do swojej niewypłacalności umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa.

Obecnie, zgodnie z nowymi przepisami, przyczyna niewypłacalności jest badana dopiero po ogłoszeniu upadłości, na kolejnym etapie postępowania, przy ustalaniu planu spłat.

  • Zasady upadłości są takie same dla konsumentów i drobnych przedsiębiorców, czyli osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą.
    Wcześniej sytuacja drobnych przedsiębiorców, którzy byli niewypłacalni była gorsza, byli oni zobowiązani składać wniosek o upadłość przedsiębiorcy a co za tym idzie podlegać trudniejszemu i droższemu trybowi w postępowaniu upadłościowym.

    Obecnie drobni przedsiębiorcy mogą składać wniosek o upadłość konsumencką (wcześniej muszą wyrejestrować działalność). Mają prawo również po sprzedaży nieruchomości ( jeżeli taką posiadają ) do otrzymania środków na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, które wcześniej przysługiwało wyłącznie konsumentom ( ich wysokość odpowiada przeciętnemu czynszowi najmu lokalu mieszkalnego w tej samej lub sąsiedniej miejscowości za okres od dwunastu do dwudziestu czterech miesięcy )

    Nowe przepisy chronią również dochody przedsiębiorców na poziomie umożliwiającym pokrywanie kosztów niezbędnego do utrzymania. Ustawa przewiduje możliwość indywidualnego określenia zakresu wyłączenia części dochodu z masy upadłości, tak aby pozostawiona kwota wystarczała na utrzymanie ( wcześniej przy dokonywaniu potrąceń obowiązywały sztywne zasady).

  • Zmiany dotyczą wykonywania planu spłaty wierzycieli, zostało wprowadzone warunkowe umorzenia zobowiązań jak również w niektórych przypadkach wydłużenie planu spłaty do 7 lat.

W planie spłaty wierzycieli nowością jest warunkowe umorzenie zobowiązań. Sąd może je ustalić, kiedy niezdolność do spłaty u dłużnika nie ma charakteru stałego. W takim przypadku przez 5 lat od uprawomocnienia się postanowienia wierzyciele mogą złożyć wniosek o ustalenie planu spłaty. Jeśli sąd uzna ich argumenty, uchyli postanowienie o warunkowym umorzeniu zobowiązań i wyznaczy plan spłaty. Uchylenie może nastąpić również, kiedy upadły nie złoży w terminie sprawozdania o stanie finansów do sądu, zataj swoje przychody lub dokona bez zgody sądu czynności prawnej pogarszającej jego sytuację majątkową. Jeżeli przez 5 lat żaden z wierzycieli nie złoży wniosku, zobowiązania dłużnika zostaną umorzone.

Osoba, której sąd wykaże winę i rażące niedbalstwo, czyli taka, która umyślnie lub przez zaniedbanie doprowadziła do swojej niewypłacalności plan spłaty będzie wykonywać przez czas nie krótszy niż 3 lata i nie dłuższy niż 7 lat.

Całkowite umorzenie zobowiązań bez planu spłaty wierzycieli będzie możliwe tylko w przypadku, kiedy dłużnik jest „trwale niezdolny do spłaty zobowiązań” oraz „trwale niezdolny do jakiejkolwiek pracy zarobkowej”.

O tym, który z wyżej opisanych trybów zostanie zastosowany przez sąd, decydować będą okoliczności powstania stanu niewypłacalności oraz aktualna sytuacja dłużnika odnosząca się do jego możliwości zarobkowych oraz kosztów utrzymania.

Bez zmian pozostały grupy zobowiązań, które nie podlegają umorzeniu- są to alimenty, naprawienie szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia, renty z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci.

Od 24 marca 2020 roku upadłość konsumencka funkcjonuje na nowych zasadach